AİLE KATILIMINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER
Aile katılımını engelleyen faktörleri tespit etmek için yapılan çalışmalar sonucunda'
Öğretmenlerin;
• Aile katılımı etkinliklerini planlamanın çok zaman aldığına inanmaları,
• Aileleri programa katılımları için nasıl teşvik edeceklerini bilmemeleri,
• Katılım programım nasıl yürüteceklerini bilmemeleri,
• Ailelerin kendi sınırlılıklarını aşacaklarını ve bunun karışıklığa yol aça¬cağını düşünmeleri,
• Ailelerin önemli bilgileri arkadaşlarına aktarıp kendilerini zor durumda bırakacaklarına inanmaları (Katz, 1986, s. 99 ),
• Hem ailelerde hem de öğretmenlerde görülen iş stresi,
• Ailelerin öğretmen ve çocuk arasındaki ilişkiyi kıskanması (Catron, 1993, s. 49),
• Okulun bürokrasisi (ailelere göre) (Katz, 1986, s.99) olduğu bulunmuştur.
Ensari ve Zembat'ın 1996 yılında yapmış oldukları bir araştırmanın sonuç¬larına göre;
• Ailelere göre yöneticilerin (olumsuz) tutumları,
• Yöneticilere göre ailelerin işbirliğine karşı ilgisizlikleri,
• Zaman yetersizliği,
• Ekonomik koşullar,
• İletişim bozukluğu aile katılımını engelleyen faktörler arasındadır (Ensari-Zembat, 1999, s. 192)
AİLE KATILIM PROGRAMI ÖRNEKLERİ
Bloomingdale Aile Katılım Programı
Bu programda aileler, okula programın düzgün bir şekilde işlemesine yardımcı olmak ve çocuk eğitimini öğrenmek için gelir. Aile katılım programın amacı, ailelerin programın her aşamasına aktif katılımım sağlamaktır.
Programa başlamadan önce kurum tarafından sorumluluklarının açıklandığı rjir el kitabı anne-babalara dağıtılmış programa uyumu sağlamak ve programın uygulanışını kolaylaştırmak için düzenli olarak yapılan toplantılarla personel ve anne-babalar eğitilmişlerdir.
Aileler bütün bir gün sınıfta öğretmene yardımcı olmuş ve kurumun diğer işlerinde görev almıştır. Anne-babaların program için gerekli materyalleri hazır¬laması, birbirleriyle iletişim kurması için ailelere ayrı bir oda hazırlanmıştır. Programda her gruba bir veya iki anne-baba yardım etmiştir.
Programda ailelerin sınıfta bulunmalarının üç temel nedeni;
1. Sınıftaki eğitimin muntazam bir şekilde yürütülmesi için ailelerin öğret¬menlere yardım etmesi,
2. Programın ailelerin sınıfta bulunmalarını zorunlu kılması,
3. Anne-babaların sınıfta bulunarak çocuğunun büyüme ve gelişimi ko¬nusunda bilgi sahibi olmasıdır.
Anne-babaların sınıfta bulunması öğretmenler ve çocuklar arasındaki bağı kurması ve çocuğun kendini güvende hissetmesi açısından da önemlidir.
Burada önemli olan, öğretmenlerin ne yaptıklarını değil, nasıl yaptıklarını sınıftaki anne-babalara düzenli toplantılar düzenleyerek anlatmasıdır. Toplan¬tılar ayda bir kere ya da isteğe bağlı olarak daha sık düzenlenebilir. Toplantılarda ailelere karşılaştıkları zorlukları, yaşadıkları duygu ve düşünceleri, merak ettik¬leri sorulan sormaları için fırsat verilmiştir.
Bloomingdale aile katılım programı çocukların gelişimini olumlu etkilemiş ve önceleri kurumda karışıklığa neden olan katılım, süreç içerisinde ailelerin ve öğretmenlerin sınırlılıklarım öğrenmeleriyle düzelerek etkili bir şekle dönüş¬müştür (Auerbach-Roche, 1971, s.23-35 ).
Fospa Aile Katılım Programı
4 yaş için Minesota'da gerçekleştirilmiş olan bir aile katılım programıdır. Programın felsefesini ailenin de desteğini alarak çocuğun sahip olduğu kapasite¬nin maksimum düzeyde kullanmasını sağlamak düşüncesi oluşturur. Çoğu aile çocuklarının eğitimiyle ilgilidir. Ancak, öğretme yöntemleri ve kullanılacak ma¬teryaller için desteğe ihtiyaç duymaktadır. Çocuğun başarısının okuldaki eğitimin niteliğinden çok evdeki öğrenme ortamına bağlıdır. Böyle bir program¬la çocuğun varolan öğrenme kapasitesi geliştirilir.
Aile ve sosyal çevre önemli eğitimsel kaynaklardır. Aile ve öğretmenler iş¬birliği yaptıklarında eğitimin kalitesi artacaktır. Çocuktaki benlik algısının yük¬sek olması eğitimde basan için temel unsurdur. Bu da okul öncesi dönemde ço¬cuk ve aile arasında sıcak bir ilişkinin olmasına bağlıdır.
Programın amaçlan ise;
• Çocuğun etkin bir öğrenme programı içerisinde olmasını sağlamak,
• Ailelere uygun öğretme yöntemleri ve materyalleri sunmak,
• Aileleri çocuklarının gelişimleri hakkında bilgilendirmek,
• Aileleri evde uygulayabilecekleri etkinlik ve materyalleri sunmak,
• Çocuğun olumlu bir çevrede gelişimini sağlamak için aileleri çocuk gelişimi, aile ilişkileri, iletişim becerileri vb. konularda bilgilendirmek,
• Aileleri evde zengin bir öğrenme ortamı oluşturmaları için bilgilendirmek ve materyaller sunmak,
• Ailelerin eğitimcilerle işbirliği içerisinde bulunarak çocuk eğitimi konu¬sundaki kuşku ve korkularının üstesinden gelmelerini sağlamak,
• Toplumdaki okul öncesi eğitim kurumlarını, ailelerin çocuklarının geli¬şimine nasıl katkıda bulunacakları konusunda bilgilendirmek,
• Aileleri gerektiğinde okul öncesi eğitim kurumlarından nasıl yararlana¬caktan konusunda bilgilendirmek,
• 4 yaş çocuklarına olumlu bir okul deneyimi yaşatmaktır.
Programda, ne yapılacağını açıklayan öğretmen, anne-baba, program ve an¬ne-babalara eğitim veren kişiler için geliştirilmiş olan dört adet el kitabı hazır¬lanmıştır. Ayrıca, programda etkinlik paketleri (kitler) ve video kasetleri bulun¬maktadır.
Etkinlik Paketleri beden imgesi (vücudun farkında olma ve mekan içinde ko¬numun farkında olma), işitme (sesleri tanıma, odaklaşma, işitsel hafıza vb.), gör¬me (renkler, şekiller, görsel sıralama, görsel tamamlama, görsel hafıza vb.), mo¬tor (büyük kas ve küçük kas), sınıflandırma (farklılıklar, ortak özellikler vb.), zenginleştirme (fen bilimleri, doğal bilimler ve besinler), zaman, okumaya hazırlık-algılama, okumaya hazırlık-alfabe (aynı sesle başlayan kelimeleri eşleş¬tirme, tanıma), matematiğe hazırlık olmak üzere toplam on alanı içeren bir ki¬tapçık, beş etkinlik kitabı, etkinliklere ait materyal kitabı ve materyallerden oluş¬maktadır. Her aile etkinlik paketlerini satın alarak evde kullanmaktadır. Anne-babalar etkinlik paketlerini evde çocuklarla uygularken bunları çocuğun gelişim düzeyine göre farklı şekilde de kullanabilmektedirler.
Video kasetleri ise, okul öncesi eğitim kurumunun tanıtımım, iki saatlik prog¬ram örneğini, ailelerin çocuklarla birlikteyken nasıl davranmaları gerektiğini ve etkinlik paketlerinin nasıl kullanılacağını gösteren filmler olmak üzere dört fark¬lı boyutta hazırlanmıştır.
Programda ilk olarak ailelere programın felsefesi, çerçevesi, işleyişi ve öğe¬lerinden bahsedilir. Daha sonra ailelerin yirmi beş hafta süresince her hafta 2 saat çocuklarla birlikte programa katılımı sağlanır. Bu katılım sırasında; öğretmenler anne-babalara çocuklarıyla birlikteyken nasıl davranacaklarını göstermek için onlara model olur ve sınıfta anne-baba-çocuğun birlikte oynayabilmeleri için düzenlenmiş ilgi köşelerinde anne-babalar çocukla birlikte 35-40 dakika oyun oynar. Katılım programında, öğretmenler rehber konumunda olup çocuklarla birlikte hikaye, grup oyunları, sanat, müzik, serbest oyun vb. etkinliklerde bulu¬nurlar. 2 saatlik süre içerisinde aileler diğer ailelerle bir araya getirilerek iletişimde bulunmaları, çocukların da diğer çocuklarla etkileşimde bulunmaları sağlanır. Ayrıca, aileler ve anne-baba eğitimcisi bir araya gelerek çocuk eğitimi konusunda bilgilendirilirler; aileler etkinlik paketlerini alarak eve giderler.
Çocuktan veya aileden kaynaklanan herhangi bir problemden dolayı katılım programına devam edilemediğinde öğretmen veya özel koordinatör eve giderek eğitimi sürdürür (Fospa, 1987, s. l-35).